Kısaca
1931’de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Tarih Kurumu’nun temeli), 12 Temmuz 1932’de Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu’nun temeli) kuruldu. Aynı yıl içinde Ankara’da Birinci Türk Tarih Kongresi (Temmuz 1932) ve İstanbul’da Birinci Türk Dil Kurultayı (26 Eylül–5 Ekim 1932) toplandı.
Bu sayfa kurumların kuruluşunu ve eğitimle ilişkisini aktarır; kurumların bugünkü yapıları bu sitenin kapsamı dışındadır.
Ne oldu?
| Tarih | Olay | Not |
|---|---|---|
| Nisan 1931 | Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kuruldu | Sonradan Türk Tarih Kurumu adını aldı. |
| Temmuz 1932 | Birinci Türk Tarih Kongresi | Ankara’da toplandı. |
| 12 Temmuz 1932 | Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu | Sonradan Türk Dil Kurumu adını aldı. |
| 26 Eylül–5 Ekim 1932 | Birinci Türk Dil Kurultayı | Dolmabahçe Sarayı’nda toplandı; açılış günü sonraki yıllarda Dil Bayramı olarak anıldı. |
| 1935 | Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi | Ankara’da kuruldu. |
“Tetkik” incelemek, araştırmak; “cemiyet” topluluk, dernek demektir (sözlük).
Neden?
Cemiyetlerin kuruluş gerekçeleri kaynaklarda farklı vurgularla anlatılır; bu yüzden burada tek bir gerekçe öne sürülmez. İsterseniz kaynakçadaki akademik eserlerdeki değerlendirmeleri karşılaştırarak okuyabilirsiniz. Her iki kurum da adında “tetkik” (inceleme, araştırma) sözcüğünü taşır.
Nasıl uygulandı?
- Tarih: 1932’de Ankara’da Birinci Türk Tarih Kongresi toplandı.
- Dil: Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin çalışmaları arasında halk ağzındaki sözcüklerin derlenmesi ve eski metinlerin taranması da vardı.
- Kurultay: Dil Kurultayı’nın açıldığı 26 Eylül günü sonraki yıllarda Dil Bayramı olarak anıldı.
- Yüksek öğretim: 1935’te Ankara’da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kuruldu.
Etkisi
- Kurumsallaşma: Tarih ve dil araştırmaları, bu kurumların kurulmasıyla kalıcı bir çerçeve kazandı. Her iki kurum da bugün farklı adlarla anılır.
- Eğitim: Kurumların çalışmaları ders kitaplarına, sözlüklere ve terim çalışmalarına yansıdı.
- Akademik tartışma: Dönemin bazı tarih ve dil kuramları sonraki yıllarda akademik tartışmaların konusu olmuştur. Bu tartışmalar için Geoffrey Lewis ve Erik Jan Zürcher gibi yazarların kaynakçada yer alan çalışmalarına bakınız.
Kendini sına
Soruyu okuyun, yanıtınızı düşünün, sonra soruya dokunarak ya da Enter tuşuyla yanıtı açın.
Türk Dili Tetkik Cemiyeti ne zaman kuruldu?
12 Temmuz 1932.
Birinci Türk Dil Kurultayı nerede ve ne zaman toplandı?
İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda; 26 Eylül–5 Ekim 1932.
Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti hangi yıl kuruldu?
1931 (Nisan).
“Tetkik” ve “cemiyet” sözcükleri ne anlama gelir?
Tetkik: inceleme, araştırma. Cemiyet: topluluk, dernek.
Ankara’da hangi fakülte 1935’te kuruldu?
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi.
Dayanak
Bu sayfadaki olguların dayanağı. Cemiyetlerin kuruluş yılları ve Dil Kurultayı’nın tarihi ve yeri (Atatürk Ansiklopedisi ve ilgili akademik çalışmalar), Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin 1935’te kuruluşu Atatürk Ansiklopedisi maddesinden alınmıştır. Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti’nin kuruluşu için kaynaklarda Nisan 1931 anılır; gün yazılmamıştır. Birinci Türk Tarih Kongresi için yalnız ay ve yıl yazılmıştır. Kuramlara ilişkin değerlendirme yapılmamış, yalnız bu konuların tartışıldığı belirtilmiştir.